Zadośćuczynienie jest świadczeniem jednorazowym i pieniężnym, mającym złagodzić cierpienia fizyczne i psychiczne poszkodowanego. Przy zadośćuczynieniu przesłanką jest  krzywda, definiowana jako ujemne następstwa psychiczne wywołane czynem niedozwolonym.

Przy odszkodowaniu natomiast przesłanką jest wystąpienie szkody – czyli najprościej rzecz ujmując – niekorzystnej zmiany statusu majątkowego osoby poszkodowanej stanowiącej następstwo czynu niedozwolonego.

Roszczenie tego typu znajduje szerokie uzasadnienie w przepisie art. 445 §1 K.c. w związku z art. 444 K.c. odszkodowanie w formie zadośćuczynienia realizowane jest przez wypłatę kwoty pieniężnej.

Przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia pieniężnego w każdym indywidualnym przypadku powinny być uwzględnione wszelkie zachodzące okoliczności, mające wpływ na rozmiar doznanej szkody niemajątkowej a zwłaszcza stopień i czas trwania cierpień fizycznych i psychicznych (pobyty w szpitalach, bolesność zabiegów, dokonywane operacje, leczenie sanatoryjne itp.), trwałość skutków wypadku (kalectwo, oszpecenie, bezradność życiowa, poczucie nieprzydatności), prognozy na przyszłość (polepszenie lub pogorszenie się stanu zdrowia), wiek poszkodowanego (zwykle kalectwo dla dziecka jest większą krzywdą), niemożność prowadzenia normalnego życia, w tym zawodowego, uprawiania np. sportów, zawarcia związku małżeńskiego, posiadania dzieci, utratę kontaktów towarzyskich itp.

Czego możemy dochodzić:

• zaliczki na poczet kosztów leczenia;
• zwrotu udokumentowanych kosztów leczenia, dojazdów, przejazdów na wizyty kontrolne, zabiegi rehabilitacyjne,  dojazdy najbliższej rodziny celem odwiedzin, koszty specjalnych diet, odżywek leczniczych, koszty zakupu środków opatrunkowych, ortopedycznych, sprzętu ortopedycznego, odpłatne wizyty lekarskie, koszty pobytu w sanatorium, koszty opieki drugiej osoby - jeśli ta była konieczna;
• kosztów koniecznej zmiany kwalifikacji zawodowych;
• zwrot utraconych korzyści w związku z przebywaniem w szpitalu, na zwolnieniu lekarskim poszkodowanego lub osób nim się opiekujących;
• zwrotu kosztów   zniszczonej odzieży w wypadku i innych przedmiotów  z wyłączeniem art. 38.1 ustawy z dnia 22 maja 2003 o ubezpieczeniach obowiązkowych,  Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych

Na mocy obecnie obowiązującego prawa, osoba bliska zmarłego może domagać się:

• zwrotu kosztów leczenia i pogrzebu,
• renty alimentacyjnej,
• odszkodowania w postaci jednorazowej wypłaty przy znaczącym pogorszeniu sytuacji życiowej,
• zadośćuczynienia w postaci jednorazowej wypłaty w przypadku śmierci osoby bliskiej

Zgodnie z art. 446 § 3 kodeksu cywilnego sąd może przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego stosowne odszkodowanie, jeżeli wskutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej.

Przez sytuację życiową należy rozumieć ogół czynników składających się na położenie życiowe jednostki, także trudno mówić o wymierzalnej wartości ekonomicznej (wyrok SN z 28.07.1976 r., IV CR 271/76). Dlatego też, jak podkreśla się w doktrynie, pogorszenie sytuacji życiowej polega nie tylko na pogorszeniu obecnej sytuacji materialnej, lecz także na utracie realnej możliwości samej stabilizacji warunków życiowych lub ich realnego polepszenia. Takie pogorszenie następuje np. w przypadku utraty małżonka, bądź ojca przez małoletnie dzieci. Nie podlegają natomiast wynagrodzeniu pieniężnemu same cierpienia moralne będące następstwem śmierci poszkodowanego (uchwała SN z 26.10.1970 r., III PZP 22/70).

Powyższy przepis posługuje się pojęciem najbliższych członków rodziny zmarłego, do których zalicza się rodziców i dzieci zmarłego, a także inne osoby pozostające w stosunkach rodzinnych (a więc dalszych zstępnych i wstępnych, macochę lub ojczyma, jak również dziecko pozostające pod pieczą rodziny zastępczej).

Podstawą natomiast do zasądzenia zadośćuczynienia za śmierć najbliższego członka rodziny jest art. 446 § 4  k.c. który wszedł w życie  dnia 3 sierpnia 2008 roku .

Wynika z niego, że jeżeli wskutek uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia nastąpiła śmierć poszkodowanego, sąd może przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego także odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Przepis ten jest reakcją ustawodawcy na wystąpienie rzecznika praw obywatelskich, który postulował, by „w celu zwiększenia ochrony ofiar wypadków komunikacyjnych w kodeksie cywilnym zamieszczony został przepis o zadośćuczynieniu pieniężnym za krzywdę z powodu śmierci osoby najbliższej”.